Samsærið gegn fórnarlömbum læknamistaka
Hér segir frá krossbandsmeðferð sem ég gekkst undir haustið 2007 í Orkuhúsinu og baráttu minni fyrir að ná heilsu aftur og fá viðurkenningu á að mörg mistök voru gerð, bæði í aðgerð og endurhæfingu sem einnig fór fram í Orkuhúsinu. Þessi vefsíða var endurskrifuð vorið 2012 til að innihalda frásögn af nýjustu atburðum. Þann 19. september 2011 birtist grein eftir mig í Fréttablaðinu þar sem ég fjalla um málsmeðferð landlæknis. Stuttu seinna birtist grein eftir Sölva Jónsson, en það er athyglisvert að við höfðum sama lækni.
Fyrir hina örlagaríku aðgerð hafði ég stundað keppnishlaup í nokkur ár með slitið krossband. Ég hafði frá unglingsaldri stundað ýmis konar líkamsrækt og íþróttir, enda var hreyfing undirstaða lífs míns sem gaf mér ómetanlega orku og vellíðan. Líðanin eftir góða hlaupaæfingu er besta víma sem ég hef kynnst.
Þegar ég gekkst undir aðgerð í Orkuhúsinu þá gerði ég ráð fyrir að vera í góðum höndum og að beitt yrði viðurkenndum aðferðum. Tveir læknar framkvæmdu aðgerðina og að henni lokinni kom læknir til mín og sagði nýja krossbandið vera „mjög sterkt“.
Í krossbandsaðgerðum er endurbyggt liðband sem tengir saman sköflungsbein við lærleggsbein. Þetta liðband er aðeins rúmlega 3 sm langt. Það er lykilatriði í krossbandsaðgerðum að setja hið nýja krossband á sama stað og upphaflega krossbandið. Slík staðsetning er þá sögð anatómísk. Ef krossband er staðsett óanatómískt þá mun það ofstrekkjast þegar hnéð er í beinni stöðu eða í beygju, og þar af leiðandi slitna fyrr eða síðar, jafnvel mörgum árum eftir aðgerðina. Rannsóknir hafa gefið til kynna að í 75%-90% tilfella þegar endurgert krossband slitnar aftur þá er það sökum rangrar staðsetningar, sjá t.d. þessa grein. Sem hráefni í nýtt krossband var skorinn hluti af sinum tveggja vöðva í aftanverðu lærinu.
Ég fékk engar skriflegar leiðbeiningar frá lækni eftir aðgerðina. Þegar hann tók saumana úr hnénu aðeins 5 dögum eftir aðgerð þá sagði hann mér að koma aftur eftir þörfum. Það var engin eftirfylgni og hann lét eftirlit algjörlega í hendur sjúkraþjálfarans. Ég fékk þar af leiðandi miklar ranghugmyndir um þessa aðgerð, hélt að hún væri mun léttvægari en hún er í raun.
Í dag veit ég að þetta vinnulag er þvert gegn þeim aðferðum sem mælst er til í krossbandsmeðferðum. Það er nauðsynlegt eftir krossbandsaðgerð að læknir fylgist náið með bata og endurhæfingu sjúklings. Það eru til margir þekktir fylgikvillar eftir krossbandsaðgerð sem fylgjast verður náið með og einnig er nauðsynlegt að læknir upplýsi sjúkling um hvað hann má gera og ekki gera eftir aðgerð, eins og kemur t.d. fram í þessari grein (The importance of preoperative therapy and patient education cannot be overemphasized. Patients must understand the commitment they will have to make to ensure an excellent result from their surgery. Surgeons must maintain close follow-up and be involved in patients rehabilitation). Ég fékk engar slíkar upplýsingar frá lækni og eftirfylgni var engin eins og sjúkraskrá sýnir.
Eftir aðgerðina gekkst ég undir sjúkraþjálfun sem á sér engin fordæmi í heiminum. Strax daginn eftir aðgerðina var ég látinn þjálfa aftanvert lærið í fjölmörgum æfingum þó að það væri búið að fjarlægja sinar af tveimur vöðvum. Þessi vöðva mátti ekki þjálfa fyrr en sinarnar höfðu vaxið aftur. Aðeins viku seinna var ég látinn gera æfingar í tækjasal, þar á meðal fótapressu og fótakreppur í vél. Það má alls ekki beita mótstöðu á vöðvana í aftanverðu lærinu fyrstu 6 vikurnar eftir aðgerð en upplýsingar um það má finna í fjölmörgum greinum og kennslubókum um krossbandsaðgerðir, t.d. í þessari bók (For the hamstring graft, there should be no active resisted knee flexion exercises for six weeks. This allows the muscle harvest site to heal.). Þetta kemur líka fram í tölvupósti frá einum mesta sérfræðingi heims í sinum og vöðvum; (This kind of tear is rare, but we have seen and operated a few. The frequency is 1-2 / 100 ACL operations. In all cases there has been too much passive stretching and too vigorous physiotherapy to the posterior thigh. Usually posterior thigh cannot be trained actively hard for two months after surgery.) Í kennslubók eftir R.C. Manske kemur fram að 6 vikum eftir aðgerð megi sjúklingar byrja að gera æfingar sem ég byrjaði daginn eftir aðgerð;
„Early aggressive exercises after graft harvest may irritate the remaining portion of the semitendinosus or cause a tendinopathy of the semimembranosus. For this reason, resistance exercises for the hamstrings are delayed for up to 6 weeks after harvest. After about 6 weeks the hamstrings can be exercised again, beginning with gentle multiple angle isometrics and progressive to supine heel slides.“
Ég náði mér aldrei eftir þessa aðgerð og hef ekki getað hlaupið síðan. Eftir aðgerðina fann ég undarlega mótstöðu innan í hnénu þegar ég reyndi að beygja það. Ég hélt að það myndi lagast að sjálfu sér því sjúkraþjálfarinn sagði að það myndi liðkast með tímanum. Sumarið 2008 reyndi ég að liðka hnéð með því að setjast á það og nota líkamsþungann til að auka beygju hnésins svo ég gæti beygt það jafnmikið og hitt hnéð. Við þetta slitnaði krossbandið smá saman að mér óafvitandi því stuttu síðar var ég hættur að finna þessa mótstöðu og mín upplifun var sú að hnéð hafði skánað eftir það, svo óeðlileg var tilfinningin. Seinna lærði ég að það var rangt staðsett krossband sem olli þessari mótstöðu.
Engu að síður var fótleggurinn mun verri en fyrir aðgerð, hreint út sagt alveg hræðilegur. Ég gat alls ekki hlaupið og átti erfitt með gang. Ég gat alls ekki skilið hvers vegna ég var svona slæmur. Ég hafði farið til læknisins um vorið og kvartað yfir að hnéð væri verra en fyrir aðgerð. Hann sendi mig í segulómskoðun á hné en sá ekki neitt athugavert. Sagði mér að koma aftur „eftir þörfum“.
Árið eftir aðgerðina var aftanvert lærið á mér orðið afskræmt og ég átti erfitt með að standa. Ég hafði eytt ómældum tíma í sjúkraþjálfun, varði jafnvel mörgum klukkustundum á dag í lyftingar, hjólreiðar og jafnvægisæfingar. Ég var þá búsettur í Danmörku og reyndi að leita hjálpar í opinbera heilbrigðiskerfinu þar í landi. Ég fór m.a. í segulómskoðun á læri sem sýndi að tveir vöðvar höfðu visnað, sömu vöðvar og voru sinagjafar í krossbandsaðgerðinni.
Um vorið 2009 leitaði ég til einkaspítala og hitti færasta hnésérfræðing Danmerkur, sem meðal annars hefur gegnt prófessorstöðu í Kaupmannahafnarháskóla og hann heldur reglulega námskeið í krossbandsaðgerðum. Hann tjáði mér að hið „sterka“ krossband væri slitið, þó að ég hafði ekki einu sinni hafið íþróttaiðkun að neinu ráði, og að vöðvi í aftanverðu lærinu væri slitinn. Skömmu síðar gekkst ég undir aðgerð hjá honum þar sem kom í ljós að krossbandið var staðsett óanatómískt í báðum festingum sínum, sem er arfaléleg frammistaða hjá læknum Orkuhússins.
Sumarið 2009 gekkst ég undir nýja krossbandsaðgerð og fékk krossband sem hefur haldið síðan. Ég gekkst að nýju undir endurhæfingu sem var talsvert ólík þeirri sem ég hafði fengið í Orkuhúsinu. Eftir mikla leit á Netinu gat ég alls ekki fundið meðferð viðlíka þeirri sem ég fékk í Orkuhúsinu og víða er varað við þeim æfingum sem ég var látinn gera. Læknirinn minn sagði meðferðina sem ég hafði hlotið vera brjálæðislega. Sjúkraþjálfarinn minn sagði að svona meðferð yrði bönnuð í Danmörku.
Síðar kom í ljós að um 25 sm langar sinar á semitendinosus og gracilis vöðvum höfðu gliðnað í sundur og eyðilagst að fullu. Þar að auki komu fram slit á vöðvabungunum á báðum vöðvum. Síðustu 3 árin hef ég gengist undir alls 11 aðgerðir, þar af 2 aðgerðir á hné, og 6 af þessum aðgerðum hafa verið framkvæmdar í Turku í Finnlandi af einum af færasta sérfræðingi heims í sinum og vöðvum. Ég hef verið rúmfastur eftir þessar aðgerðir í meira en 1 ár. Ég hef sjálfur borgað fyrir allar þessar aðgerðir og kostnaður nemur hátt í tugmilljón króna.
Tapaður vöðvastyrkur sem hefur fylgt skaða á umræddum vöðvum hefur leitt til skelfilegs líkamlegs ástands, m.a. meiriháttar erfiðleika við að standa, hræðilegrar veikingar hnésins og óþæginda og afbrigðilegrar tilfinningar í lærinu. Mér líður illa við að standa og forðast það eins og ég get. Til dæmis á ég erfitt með að elda mat. Ég verð venjulega að setja allan líkamsþungann á betri fótlegginn sem leiðir til verks í bakinu. Ég hef haft stöðugan vöðvaspasma sem ég er sérstaklega var við þegar ég sit eða ligg í rúminu.
Í byrjun ársins 2009 tilkynnti ég þetta mál til landlæknisembættisins. Í kjölfarið skipaði embættið Magnús Pál Albertsson, meðstofnanda læknastöðvar Orkuhússins og starfandi handarskurðlækni þar til margra ára, sem álitsgjafa. Einnig skipaði embættið Sigrúnu Völu Björnsdóttur, lektor við Háskóla Íslands, til að gefa umsögn sína um sjúkraþjálfunarmeðferðina. Hvorugt þeirra virðist hafa klíníska reynslu af hnéaðgerðum eða tilheyrandi eftirmeðferðum.
Niðurstaða Magnúsar var sú að engin mistök voru gerð. Hann segir að „hið nýja krossband kemur upp úr sköflungsenda á nákvæmlega sama stað og hið gamla gerði“. Um staðsetningu krossbands á lærlegg segir hann að „skrúfan sem festi krossbandið gat ekki verið aftar“. Ályktun Magnúsar er fjarstæðukennd enda er tilgangur hans að hylma yfir mistök starfsfélaga og vina sinna. Magnús reynir ekki að skýra misræmi hans við mat míns læknis. Hins vegar gagnrýnir hann minn lækni harðlega með því að segja hann beita ótraustvekjandi aðferðum án þess þó að skýra það að nokkru leyti.
Ennfremur leynir Magnús þeirri staðreynd að sömu vöðvar slitnuðu og skorið var úr. Meira að segja gefur hann í skyn að annar vöðvi hafi slitnað en sá sem tilgreindur er í læknaskýrslu. Tilgangur Magnúsar er að hylma yfir þá staðreynd að um sömu vöðva voru að ræða. Magnús gengur svo langt að fullyrða að skemmdir á vöðvunum séu ekki afleiðing af aðgerðinni. Hann er greinilega að reyna að hindra að ég fái bætur á grundvelli sjúklingatryggingar, en sú trygging er óháð því hvort mistök áttu sér stað.
Niðurstaða Sigrúnar var sú að engin mistök voru gerð. Máli sínu til stuðnings vitnar hún í fimm fræðigreinar um sjúkraþjálfun eftir krossbandsaðgerðir, sem allar fjalla um svokallaða aggressíva endurhæfingu. Fjórar af þessum greinum fjalla um endurhæfingu eftir krossbandsaðgerðir með hnéskeljargrafti en það er ekki sú aðgerð sem ég gekkst undir. Sigrún veit greinilega ekki að það eru til tvær megingerðir krossbandsaðgerða. Það er velþekkt að þjálfun megi byrja fyrr þegar notast er við hnéskeljarsin enda er sú festing mun sterkari frá upphafi. Þó var ég látinn hefja vissar æfingar mun fyrr en mælt með með í umræddum greinum. Hvað fimmtu greinina varðar þá láist Sigrún að minnast á að það stendur tvisvar í greininni að ekki megi notast við lóð fyrstu tvo mánuðina eftir aðgerð. Ég sendi fyrirspurn til höfundar þeirrar greinar og fékk tilbaka afgerandi skoðun hans um að ég hafi fengið ranga sjúkraþjálfun. Sigrún varar við að sjúklingar fái skriflegt endurhæfingarplan eftir krossbandsaðgerðir, þó það tíðkist almennt, og einnig varar Sigrún við æfingum sem þó er mælt með í greinum sem hún vitnar sjálf í. Sigrún reynir að réttlæta æfingar sem var byrjað að gera aðeins 8 dögum eftir aðgerð með því að vísa í grein þar sem slíkar æfingar eru byrjaðar 8 vikum eftir aðgerð.
Bæði Magnús og Sigrún eru með ógeðfelldum hætti að reyna að láta mig bera fullan kostnað af mistökum starfsmanna Orkuhússins. Ég tel að hátterni þeirra sé refsivert og ég mun gera það sem ég get til að koma þeim í fangelsi þar sem þeirra líkar eiga heima.
Eftir að ég las umsagnir þeirra þá hóf ég handa við að kynna mér krossbandsaðgerðir og tilheyrandi sjúkraþjálfun í þaula. Ég spurði álits fjölda sérfræðinga og las hundruð greina og kennslubóka. Ég hef talað við fjölda lækna sem hafa allir sammælst um að krossbandið var rangt staðsett. Læknirinn minn hefur útskýrt nákvæmlega fyrir mér í hverju mistökin voru fólgin, til dæmis merkti hann með punktum hvar krossbandið var staðsett og hvar það hefði átt að vera staðsett á lærleggsbeini.
Í grein minni í Fréttablaðinu þann 19. september 2011 sagði ég frá því að landlæknir hafi reynt að hindra að ég fengi umsagnirnar og þann lögbundna tíma til að svara áliti embættisins. Álitið var dagsett þann 22. mars, 2011, en ekki póstlagt fyrr en 8. apríl 2011 eða 2 vikum og 2 dögum síðar. Álitinu fylgdu ekki umsagnir álitsgjafa og í því var ekki að finna neinn rökstuðning eins og gert er ráð fyrir í lögum um landlækni. Í álitinu kom fram að ég hafi 12 vikur til að svara því miðað við dagsetningu álitsins, en sá tími reyndist mun skemmri þar sem álitið var póstlagt svo seint.
Ég kærði þetta til velferðarráðuneytisins og í kjölfarið fékk ég umsagnirnar frá landlækni ásamt bréfi sem sagði að ég fengi einungis fjögurra vikna frest til að svara því, þó að stjórnsýslulög kveði á um þriggja mánuða kærufrest sem hefst ekki fyrr en að rökstuðningur berst.
Síðsumars 2011 gekkst ég enn undir aðgerð í Finnlandi þar sem ég var rúmfastur og átti því erfitt með að svara álitunum innan gefins frests. Þá sendi ég tölvupóst á tvo starfsmenn embættis landlæknis og bað um aukinn svarfrest. Þann 24. júlí sendi ég tölvupóst á Atla Dagbjartsson og þann 27. júlí á Birnu Sigurbjörnsdóttur. Ég fékk aldrei svör við þessum beiðnum.
Í kjölfarið sendi ég athugasemdir við umsögnum landlæknis og rökstuddi að krossbandið væri rangt staðsett með þeim myndrænum rökstuðningi sem ég fékk frá mínum lækni. Ég vísaði í fjölda fræðigreina og kennslubóka sem studdu þær fullyrðingar, m.a. margar af þeim greinum sem vísað er í hér að ofan. Einnig sendi ég kvörtun í 17 liðum um málsmeðferð landlæknis, og spurði m.a. af hverju umsagnaraðilum barst ekki segulómskoðunarmyndir af lærinu, en í heimildaskrá umsagnaraðila er ekki að finna umrædd gögn sem sýna að sinar í hnésbótinni höfðu gliðnað í sundur. Ekki var minnst á þessi mikilvægu gögn í umsögnunum.
Þann 22. nóvember sendi embætti landlæknis bréf þar sem kom fram að Magnús og Sigrún hafi ekki svarað athugasemdum mínum og því standi álit landlæknis óbreytt. Embættið heldur sig áfram við þá skoðun að skemmdirnar á vöðvunum hafi ekki orsakast af aðgerðinni, sem er glórulaus ályktun. Ég fékk heldur ekki svar við kvörtun minni um málsmeðferð embættisins. Þetta var staðfesting á því að landlæknir stjórnar samsæri gegn mér,leikhúsi fáránleikans til að brjóta á mínum réttindum.
Framkoma landlæknis er ekki bara gróft mannréttindabrot heldur sýnir mannfyrirlitningu og mannvonsku á því stigi sem ég gerði mér aldrei í hugarlund að gæti þrifist í skjóli stjórnvalda á Íslandi. Mál mitt er ekkert einsdæmi enda hefur fjöldi fólks þurft að þola svívirðilega málsmeðferð embættisins. Svo virðist sem að ráðamenn á Íslandi hafi engan áhuga á mannréttindabrotum í eigin landi. Mér hefur lærst að það er mikið þrekvirki að fá bætur eftir mistök við læknismeðferð á Íslandi, þrátt fyrir að slíkar bætur séu yfirleitt niðurlægjandi lágar, enda er líkamlegur og andlegur skaði einn og sér metinn nánast að engu í íslensku réttarkerfi.
Það gera allir mistök en það er ekki sama hvers eðlis mistökin eru. Ég var fórnarlamb ótrúlegrar vanþekkingar heilbrigðisstarfsmanna. Hugsanlega fékk ég verstu niðurstöðu úr krossbandsaðgerð sem þekkist á heimsvísu. Sjúklingar eiga að fá réttláta málsmeðferð og fá réttlátar bætur og heilbrigðisstarfsfólk á að tryggja sig fyrir mistökum. Ef landlæknir starfrækti hlutverk sitt faglega þá væri hægt að fækka mistökum.
Árni Richard Árnason - stærð- og verkfræðingur, og fyrrverandi keppnishlaupari