Saga af krossbandsaðgerð

Um haustið 2007 gekkst ég undir krossbandsaðgerð á Íslandi með skelfilegum afleiðingum. Í aðgerðinni voru skornir hlutar af vöðvum í aftanverðu lærinu (semitendinosus og gracilis vöðvum) sem voru nýttir til að byggja nýtt krossband. Eftir aðgerðina kom læknirinn minn og sagði að nýja krossbandið væri mjög sterkt. Mér var sagt að ég mætti byrja að hlaupa þremur mánuðum seinna. Það var mikilvægt fyrir mig enda var ég ástríðu- og keppnishlaupari. Að þremur mánuðum liðnum var fótleggurinn á mér svo slæmur að ég gat alls ekki svo lítið sem joggað. Versnaði ég jafnt og þétt og það var ekki fyrr en um vorið 2009, eftir að hafa leitað til margra lækna í að leit að lækningu, að ég fór til færasta íþróttabæklunarlæknis Danmerkur. Þá átti ég erfitt með að ganga og standa. Eftir að hafa skoðað mig í nokkrar mínútur gat hann sagt mér að nýja krossbandið væri ónýtt og að stór vöðvi í aftanverðu lærinu væri slitinn (semitendinosus). Gekkst ég svo undir röð aðgerða sem ég og mín fjölskylda þurftum sjálf að borga fyrir þar sem umræddur læknir starfar á einkaspítala.

Í fyrstu aðgerðinni kom í ljós að krossbandið hafði verið rangt staðsett, og því þurfti að fylla upp í göng sem boruð voru í aðgerðinni á Íslandi. Gerði það að verkum að það þurfti aðra aðgerð til að ljúka krossbandsaðgerðinni og bora göng á réttum stað. Þegar krossband er rangt staðsett þá verður álagið á það skakkt sem veldur því að það gefur sig fyrr eða síðar, jafnvel mörgum árum eftir aðgerð.

Um haustið 2009 slitnaði vöðvinn í aftanverðu lærinu að fullu, og það skyldi eftir sig holu sem afskræmdi lærið á mér. Ég þurfti að bíða eftir að hnéð jafnaði sig áður en ég gat komist í aðgerð. Sá biðtími markaði eitt versta tímabil í lífi mínu. Í nóvember fór ég í aðgerð þar sem vöðvinn var saumaður upp aftur og í kjölfarið tók við 6 vikna erfið rúmlega, á sama tíma og ég þurfti að undirbúa mig fyrir próf í námi mínu í hljóðverkfræði. Hélt ég að þjáningum mínum færi að ljúka fljótlega eftir að ég gæti byrjað að þjálfa upp vöðvann. Staðreyndin var hins vegar sú að martröð mín var rétt að byrja.

Snemma árs 2010 slitnaði annar vöðvi í lærinu (gracilis vöðvi), nú í innanverðu lærinu. Nú var ég aftur kominn með hræðilegt lýti, nú á innanverðu lærinu. Gekkst ég strax undir aðgerð, og fáum dögum seinna var vöðvinn slitinn að nýju en læknirinn minn vildi ekki framkvæma nýja aðgerð. Annar hræðilegur kafli í lífi mínu tók við þar sem ég reyndi að sættast við orðinn hlut. En það stakk mig í hjartað að sjá afskræmt lærið á mér og sömuleiðis átti ég erfitt með að standa, ganga og hnéð á mér vantaði sárlega meiri stuðning. Hinn vöðvinn var af einhverjum ástæðum ennþá mjög veikur. Báðir þessir vöðvar ná yfir um 50% vöðvamassans í aftanverðu lærinu og því var engin furða að fótleggurinn var skelfilegur.

Um vorið sendi ég tölvupóst til finnsks læknis eftir að hafa rekist á tölvupóstfang í læknagrein um vöðvaslit. Seinna komst ég að raun um að hann er einn færasti sérfræðingur heimsins í sinum og vöðvum (Google-þýðing frá spænsku yfir í ensku). Ég sagði honum frá vandamálum mínum, og fékk eftirfarandi svar.

Ég ákvað að fara til hans í aðgerð, sérstaklega eftir að það kom fram í fréttunum að David Beckham flaug til Finnlands til að komast undir hans hendur, daginn eftir að hafa slitið hásin. Í aðgerðinni kom í ljós að sinin sem tengir gracilis við hnéð var ónýt, einmitt sama sinin og var skorið úr í upphaflegu aðgerðinni. Gracilis vöðvi var saumaður um 30 cm fyrir ofan hnéð eins og sést á myndinni hér fyrir neðan. Ég var ánægður með að fá hluta af vöðvanum til baka þó ég hafi átt erfitt með að sætta mig við lýtið og þessa óeðlileikatilfinningu sem ný staðsetning vöðvans hafði í för með sér.

Um sumar og haust 2010 eyddi ég ómældum tíma í þjálfun á aftanverðu og innanverðu lærinu með það markmið að bæta jafnvægið enda átti ég erfitt með að standa. Hins vegar var árangur af þjálfuninni enginn og semitendinosus vöðvi virtist ekki stækka við þjálfun. Um haustið fann ég að jafnvægið skertist og vöðvinn virtist vera lausari en áður. Mér leið hræðilega og á sama tíma barðist ég í bökkum við að klára meistararitgerð mína. Vegna allra aðgerðanna höfðu námslok mín frestast um 6 mánuði.

Daginn eftir meistaravörnina hélt ég að nýju til Finnlands í aðgerð á semitendinosus vöðva. Í aðgerðinni kom í ljós að sinin sem var skorið úr í Íslandi var ónýt og því þurfti að festa vöðvann um 20 cm fyrir ofan hnéð. Ég var rúmliggjandi í 4 vikur í þetta sinn. Í byrjun árs 2011 var ljóst að vöðvinn hafði losnað aftur, og fór ég enn einu sinni til Finnlands í aðgerð þar sem var strekkt á vöðvanum en ekki varð ljóst af hverju slaknað hafði á honum. Í sömu aðgerð var endurbyggð um 15 cm af gracilis sininni með því að nota sin úr vöðva í fremra lærinu. Í aprílmánuði fór ég í skoðun til danska læknisins vegna gruns míns um að vöðvinn væri laus enn einu sinni. Grunur minn var staðfestur og því ljóst að martröð mín var alls ekki lokið.

Síðustu tvö ár í lífi mínu hafa einkennst af röð aðgerða og áfalla. Bráðlega (14. júní 2011) mun ég gangast undir áttundu aðgerðina til að bæta fyrir það tjón sem ég hlaut á Íslandi. Mínar þjáningar síðustu árin er erfitt að lýsa í stuttu máli. Lærið á mér hefur afskræmst svo mikið að ég forðast að horfa á það. Ég hef ekki getað hreyft mig og þar af leiðandi hef ég bætt á mig 15 kílóum þrátt fyrir að hafa misst talsverðan vöðvamassa. Ég hef eytt mörg þúsund klukkutímum í endurhæfingarþjálfun. Ég á erfitt með að standa og ganga, og ég er allur skakkur þegar ég stend þar sem ég hef ekkert jafnvægi. Eftir allar þessar aðgerðir hef ég verið rúmliggjandi í marga mánuði. Ég hef mikil óþægindi vegna örvefs og óeðlileikatilfinningu vegna vöðvanna sem starfa ekki eðlilega, til dæmis er hnéð á mér mjög veikt þar sem það fær ekki stuðning frá umræddum vöðvum. Vegna þess hve mikið ég þarf að reiða mig á betri fótlegginn þá er ég farinn að finna til sársauka í mjóbakinu og mjöðminni við gang. Sökum erfiðleika minna við grunnlíkamsbeitingu hef ég haldið mig mest heima fyrir síðustu árin, helst í rúminu. Ég hef einangrast félagslega og þjáðst af þunglyndi.

Eftir að hafa gengist undir krossbandsaðgerð á Íslandi og í Danmörku þá hef ég upplifað einstakan samanburð. Mér er ljóst að ég hef verið fórnarlamb ótrúlegs fúsks og vanþekkingar á Íslandi. Fjölmörg mistök voru gerð, bæði í aðgerðinni sjálfri og eftirmeðferð. Snemma árs 2009 sendi ég kvörtunarbréf til Landlæknis enda var farinn að renna á mig grunur um að endurhæfingin sem ég fékk á Íslandi hafi verið kolröng og alls ekki í samræmi við venjulegar aðferðir sem ég hafði lesið mér til um á internetinu. Ég hef tilgreint eftirfarandi umkvörtunarefni og staðreyndir til Landlæknis.

1. Fyrir aðgerðina var ég ekkert upplýstur um áhættu af aðgerðinni. Mér var ekki sagt að neinir vöðvar myndu veikjast í aftanverðu lærinu. Mér var ekki sagt af þeim valkosti að endurbyggja krossbandið með því að nota sin framan úr hnénu í stað þess að taka úr aftanverðu lærinu.

2. Aðspurður sagði læknirinn að það væri í lagi að mæta aftur til skrifstofuvinnu aðeins 5 dögum eftir aðgerðina. Almennt tíðkast að sjúklingur sé rúmfastur í að minnsta kosti 2 vikur.

3. Krossbandið var rangt staðsett. Ég hef fengið staðfestingu á þessum frá þremur bæklunarsérfræðingum í þremur löndum, sem allir sérhæfa sig í krossbandsaðgerðum, tveir þeirra hafa hvort tveggja doktorsgráðu og prófessorstöðu.

4. Í læknaskýrslu segir að "góðar sinar" voru teknar af vöðvunum. Gefur þetta til kynna að mikið var tekið af vöðvunum mínum sem gerði það að verkum að þeir veiktust meira en ella. Kann þetta líka að skýra hvers vegna læknirinn kom til mín eftir aðgerðina og sagði að nýja krossbandið væri "mjög sterkt".

5. Ég fékk engar skriflegar leiðbeiningar eða afrit af læknaskýrslu eftir aðgerðina. Það er venja eftir krossbandsaðgerðir að sjúklingar fái þrepaskipta endurhæfingaráætlun frá lækni sem lýsir því hvað sjúklingur má gera og má ekki gera á hverjum tímapunkti næstu 12 mánuðina. Læknirinn minn segir að svona leiðbeiningar séu gríðarlega mikilvægar. Eftir allar aðgerðirnar í Danmörku og Finnlandi fékk ég skriflegar leiðbeiningar og læknaskýrslu strax eftir aðgerð.

6. Það var ekki læknirinn minn á Íslandi sem skrifaði læknaskýrsluna heldur aðstoðarmaður hans í aðgerðinni sem ég hitti aldrei. Það er mjög óeðlilegt á einkarekinni læknastofu.

7. Ég hitti lækninn aðeins 5 dögum eftir aðgerð þar sem hann tók af mér saumana. Svo sagði hann mér að koma aftur eftir þörfum. Engin endurheimsókn til að meta árangur aðgerðar, þ.e. stöðugleika í hné, og athuga fylgikvilla. Það er skrýtið að læknir skuli ekki hafa áhuga að vita hvort aðgerðir hans hafi heppnast vel. Það eru margir þekktir fylgikvillar eftir krossbandsaðgerðir og það er nauðsynlegt að sjúklingur sé undir eftirliti læknis. Í Danmörku var ég látinn koma í endurheimsókn 6 vikum og 3 mánuðum eftir aðgerð.

8. Snemmsumars fór ég til læknisins og kvartaði yfir vandamálum með hné og að ég gæti enn ekki hlaupið. Ég sagði líka að fótleggurinn væri miklu verri en fyrir aðgerð. Læknirinn sendi mig í segulómskoðun og sagði svo við endurfund að ég þyrfti líklega meiri tíma. Hann lagði ekki til neinar frekari úrræði og aftur sagði hann að koma eftir þörfum.

9. Ég var kallaður í sjúkraþjálfun aðeins 5 dögum eftir aðgerð. Í Danmörku var ég ekki látinn fara til sjúkraþjálfara fyrr en 3 vikum og 2 dögum eftir aðgerð.

10. Aðeins 8 dögum eftir aðgerð var ég látinn hefja lyftingaæfingar í tækjasal, þar af fótapressu og fótabeygjur í vél. Þessar æfingar mátti alls ekki gera þar sem krossbandið og vöðvarnir þurfa að gróa fyrst áður en þjálfun má hefjast. Mínir læknar í Danmörku og Finnlandi hafa harðlega gagnrýnt þessa endurhæfingu. Sjúkraþjálfarinn minn í Danmörku sagði að svona endurhæfing yrði bönnuð í Danmörku. Eins og kom fram áður þá skrifaði finnski læknirinn í tölvupósti að þjálfun á aftanverðu lærvöðvum megi ekki hefja fyrr en 2 mánuðum eftir aðgerð. Ég hef vitnað í kennslubók í krossbandsaðgerðum þar sem kemur fram að fótabeygjur í vél megi ekki gera fyrstu 6 vikurnar. Í endurhæfingaráætlun sem ég fékk í Danmörku kemur fram eftirfarandi varnaðarorð

"Styrketræn ikke knæet fra bøjet til fuldt stræk før efter 6 uge, da risikoen for at svække det nye korsbånd dermed er meget stor."

Sem sagt, ekki megi þjálfa fótlegginn úr beygju í beina stöðu því það reynir of mikið á krossbandið. Það veldur því líka að göngin sem umlykja krossbandið víkki (kallað tunnel widening) því þegar hnéð er beygt þá er togað í krossbandið frá hlið. Segulómskoðun mín eftir aðgerðina sýni að þessi göng víkkuðu óeðlilega mikið, eða úr 9mm í 13-15mm. Ef ég hefði fengið réttar leiðbeiningar og reynt sem minnst á hnéð fyrstu vikurnar eftir aðgerðirnar þá hefði beinið umhverfis göngin gróið fast. Í Danmörku var ég ekki látinn snerta lóð fyrr en 2 mánuðum eftir aðgerð, og mátti ég þá gera grunnar hnébeygjur með 20 kg stöng (samanborið við 40 kg í fótapressu á Íslandi 8 dögum eftir aðgerð).

11. Í sjúkraþjálfuninni á Íslandi fékk ég nokkrum sinnum þjónustu í nokkrar mínútur þegar ég borgaði fyrir hálftíma þjónustu. Í Danmörku fékk ég alltaf þjónustu í þær 30 mínútur sem ég borgaði fyrir. Ég var yfirleitt sendur í tækjasalinn eftirlitslaust þar sem sjúkraþjálfari var ekki til staðar til að fylgjast með að ég væri að gera æfingarnar rétt og væri ekki að taka of miklar þyngdir.

12. Sjúkraþjálfari gaf mér ekki skriflegar upplýsingar um hvaða þyngdir ég mátti nota í tækjum og hann gerði ekki skýrt grein fyrir hve hratt ég mætti bæta við þyngdirnar.

13. Snemmsumars 2008 reyndi ég að fá tíma hjá sjúkraþjálfaranum. Fyrst sendi ég beiðni um tíma um tölvupóst en fékk ekkert svar. Nokkrum dögum seinna hringdi ég í sjúkraþjálfarann og bað um tíma. Sjúkraþjálfarinn sagðist vera upptekinn en lofaði að hafa samband við fyrsta tækifæri. Hann hafði aldrei samband, hvorki í tölvupósti né símleiðis, og ákvað ég því að finna mér annan sjúkraþjálfara.

14. Um vorið 2009 reyndi ég ítrekað að fá upplýsingar um vátryggingaraðila læknisins á Íslandi svo ég gæti sótt um bætur vegna sjúklingatryggingar. Ég hringdi margoft og lagði fyrir skilaboð til læknisins, auk þess sem ég sendi tölvupóst á uppgefið netfang hans. Ég fékk aldrei svar við fyrirspurnum mínum. Að lokum hringdi ég í tryggingarfyrirtækin og spurði þau hvort viðkomandi læknir væri tryggður hjá þeim.

15. Sömuleiðis reyndi ég ítrekað að fá lýsingu sjúkraþjálfara á endurhæfingunni. Ég sendi honum margoft beiðni um lýsingu með tölvupósti og bréfpósti. Ég fékk aldrei lýsinguna og heyrði aldrei í sjúkraþjálfaranum. Samkvæmt lögum var honum skylt að senda mér lýsinguna.

Ég gæti nefnt fjölmörg önnur atriði um samanburð milli þjónustunnar í Danmörku og Íslandi. Sem dæmi, í Danmörku fékk ég upplýsingablað bæði fyrir og eftir aðgerð þar sem komu fram ýmsar mikilvægar og almennar upplýsingar varðandi svæfingu, næringarinntöku fyrir aðgerð, lyfjainntöku ef ske skyldi að svæfingin hefði eftirköst, og sérstakt símanúmer hjá spítalanum sem ég átti að hringja í ef ég hefði einhverjar spurningar. Ég fékk ekkert svona á Íslandi. Fagmennskan í Danmörku var svo sláandi miklu meiri í samanburði við íslensku meðferðina.

Ofantaldar kvartanir hafa borist Landlækni í fjölmörgum bréfum. Fyrsta bréfið var sent í febrúar 2009 og hafði ég ekki fengið svar við því þegar ég sendi annað bréf mitt í júnímánuði sama árs. Það var ekki fyrr en í apríl 2011 sem ég fékk álit Landlæknis þar sem kemur fram niðurstaða embættisins um að umræddir læknar og sjúkraþjálfari hafi staðið faglega að meðferðinni. Landlæknir skipaði tvo matsaðila til að dæma um störf aðgerðalækna annars vegar og sjúkraþjálfara hins vegar. Matsaðilinn sem dæmdi um störf læknanna er handarskurðlæknir sem er einn stofnanda, meðeiganda og starfsmanna einkareknu læknastofunnar þar sem ég gekkst undir upphaflegu kros sbandsaðgerðina! Hann hefur ekki samning við Tryggingastofnun um krossbandsaðgerðir og því gerir hann ekki slíkar aðgerðir. Hvernig hann ætti að vita meira um krossbandsaðgerðir en starfsfélagar sínir er mér óskiljanlegt. Matsaðilinn sem dæmdi störf sjúkraþjálfarans er sjálfur sjúkraþjálfari sem virðist hafa enga reynslu af krossbandsendurhæfingu.

Áliti Landlæknis fylgdi enginn rökstuðningur né var gert grein fyrir málsatvikum. Í álitinu er haldið fram að skaðinn á vöðvunum hafi ekki orsakast af krossbandsaðgerðinni, þ.e.a.s. að vöðvarnir hefðu slitnað óháð því hvort ég hefði gengist undir þessa aðgerð eða ekki!! Þessi niðurstaða er fjarstæðukennd og sett fram í þeim tilgangi að svipta mig réttindum til bóta á grundvelli sjúklingatryggingar, en þeirri tryggingu er ætlað að bæta skaða eftir aðgerðir óháð því hvort mistök hafa verið gerð. Ég og mín fjölskylda hefur fjármagnað allar aðgerðirnar og kostnaður hleypur á mörgum milljónum króna. Af álitinu má álykta að Landlæknir telji krossbandið hafi verið rétt staðsett, þó ég hafi fengið staðfestingu bæklunarlækna í þremur löndum að svo hafi ekki verið.

Álit Landlæknis er ólöglegt því samkvæmt lögum á að gera grein fyrir kvörtunum mínum, málsatvikum og niðurstöðu álitsins á að fylgja rökstuðningur. Einnig á að kalla til óháða sérfræðinga, sem í hvorugu tilvikinu var gert. Landlæknir gerir allt til að eyðileggja líf mitt, þ.e.a.s. það sem ekki er búið að eyðileggja nú þegar. Framferði yfirvalda gagnvart mér er ógeðslegt og minnir á mannréttindabrot í fjarlægum löndum þar sem fólk er grýtt til dauða. Það á að gera hvað sem er til að berja mig niður.

Í grundvallaratriðum er Landlæknir að leyfa læknum að gera mistök í krossbandsaðgerðum. Þetta hefur opnað augu mín fyrir því óréttlæti sem ríkir í meðhöndlun hins opinbera í málum fórnarlamba læknamistaka. Landlæknir reynir að breiða yfir mistök í heilbrigðiskerfinu og láta skaðlega starfsemi óáreitta. Fórnarlömb mistaka eiga að sitja uppi með allt tjónið sjálfir sem aðrir voru ábyrgir fyrir. Ég skil ekki að Íslendingar kæri sig um að búa í landi þar sem einstaklingar sem missa heilsu sína vegna mistaka annarra þurfa líka að þola kjaftshögg af hendi yfirvalda.

Árni Richard Árnason - fyrrverandi keppnishlaupari